Dişli çarhlar üçin karbürizasiýa arkaly ýylylyk bilen işläp bejermek: berkligi, çydamlylygy we öndürijiligi ýokarlandyrmak

Häzirki zaman elektrik geçiriji ulgamlarynda dişli çarhlaryň ýokary moment, üznüksiz aýlanma, agyr ýükler, üýtgeýän tizlikler we uzak iş siklleri ýaly ekstremal şertlerde işlemegine garaşylýar. Adaty legirlenen polatlar, hatda gowy içki berklik bilen hem, köplenç ýüziň zaýalanmagy, dişleriň çukurlanmagy, sürtülmegi, aşynmagy we ýadawlyk ýaryklary bolmazdan şeýle talap ediji ulanylyşlara çydap bilmeýärler. Bu kynçylyklary ýeňip geçmek üçin, dişli çarhlary öndürmekde ýylylyk bilen işlemek möhüm ädime öwrülýär we ähli usullaryň arasynda,karbürizasiýaýüzi berkitmegiň iň täsirli usullarynyň biri hökmünde tapawutlanýar.

Karbýurizasiýa (şeýle hem korpusyň berklenmegi diýilýär) ýokary temperaturada polat dişlileriň ýüz gatlagyna uglerody girizýän metallurgiýa usulydyr. Söndürilenden soň, ýüz berk martensit korpusyna öwrülýär, özeni bolsa berkligini we zarba garşylygyny saklaýar. Bu utgaşyk daşy berk, içi berk. karbürizirlenen dişliler awtoulag transmissiýalarynda, senagat transmissiýalarynda, agyr tehnikalarda, dag-magdan enjamlarynda, aerokosmik hereketlendirijilerde we robototehnikada giňden ulanylýar.

Karbürizasiýa näme?

Karbýurizasiýa, adatça 880°C – 950°C aralygyndaky temperaturada geçirilýän diffuziýa esasyndaky ýylylyk bilen işlenilmegidir. Bu prosesde dişli çarhlar ugleroda baý atmosferada gyzdyrylýar. Uglerod atomlary polatlaryň ýüz gatlagyna diffuziýa edip, onuň uglerod mukdaryny ýokarlandyrýar. Zerur wagtlap çümdürilenden soň, dişli çarhlar gatylaşan martensit korpusyny emele getirmek üçin çalt söndürilýär.

Uglerodyň siňiş çuňlugy korpus çuňlugy diýlip atlandyrylýar we temperatura, saklamak wagty we uglerod potensialyny üýtgetmek arkaly dolandyrylyp bilner. Umuman, maksatly korpus çuňlugy ulanylyşyna, dişli çarhyň ölçegine we zerur ýük göterijiligine baglylykda 0,8 mm-den 2,5 mm-e çenli üýtgeýär.

Näme üçin dişli çarhlaryň karbürizasiýa zerurlygy bar?

Karbýurizasiýa diňe berkligi ýokarlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem hakyky iş şertlerinde iş öndürijiligini ep-esli gowulandyrýar. Esasy peýdalary:

1. Ýokary geýilme garşylygy
   Gatylaşan ýüz aşyndyryjy aşynmanyň, çukurlaryň, mikro dökülmeleriň we ýüziň ýadawlygynyň zyýanynyň öňüni alýar.

2. Ýokary ýük göterijilik ukyby
   Karbýurirlenen dişliler has agyr ýükleri göterip we deformasiýasyz has ýokary moment geçirip bilýär.

3. Dişleriň egilme güýjüniň gowulanmagy
   Ýumşak süňk özeni zarbany we urgulary özüne siňdirip, diş döwülme howpuny azaldýar.

4. Ýokary derejeli ýadawlyk durmuşy
   Karbýurirlenen dişliler ýokary siklli şertlerde on müňlerçe sagatlap işläp bilýär.

5. Sürtülme we ýylylyk öndürilişiniň azaldylmagy
   Dişleriň ýumşak birikmegi has sessiz we energiýa tygşytly geçirijiligi üpjün edýär.

Şu artykmaçlyklar sebäpli, karbürizasiýa standart ýylylyk bilen işlenmäge öwrüldiawtoulagdişliler, esasanam üçinkonus dişlileri, spiral dişliler, halkaly dişliler, differensial dişliler we transmissiýa wallary.

Karbürizasiýa prosesi ädimme-ädim

Doly karbürizasiýa prosesi birnäçe tapgyrdan ybarat bolup, olaryň her biri soňky netijä täsir edýär:

1. Öňünden gyzdyrmak we awstenitleşdirmek

Dişli çarhlar karbürizasiýa temperaturasyna çenli gyzdyrylýar, bu ýerde polat awstenite öwrülýär. Bu gurluş uglerodyň aňsatlyk bilen diffuziýasyna mümkinçilik berýär.

2. Uglerod diffuziýasy we haltalaryň emele gelmegi

Dişli çarhlar ugleroda baý gurşawda (gaz, wakuum ýa-da gaty karbürizasiýa serişdesi) saklanýar. Uglerod atomlary içe ýaýrap, söndürilenden soň berklenen korpus emele getirýär.

3. Söndürmek

Çalt sowamak ýokary uglerodly ýüz gatlagyny martensit gatlagyna öwürýär — örän berk we aşynma çydamly.

4. Çydamlylyk

Söndürilenden soň, döwülmegi azaltmak, berkligi ýokarlandyrmak we mikrostrukturany durnuklaşdyrmak üçin ýumşatmak gerek.

5. Soňky işleme / üweme

Gyzgynlyk bilen işlenen dişli çarhlar köplenç diş geometriýasynyň takyklygyny, ýumşak kontakt nagyşyny we iň gowy ses gözegçiligini gazanmak üçin gutarnykly jylawlamadan ýa-da çarhlamadan geçirilýär.

Dişli çarhlar üçin karbürizasiýa görnüşleri

Karbürizasiýa tehnologiýalarynyň birnäçesi işlenip düzüldi, olaryň her biri özboluşly artykmaçlyklara eýedir.

Olaryň arasynda,wakuum karbürizasiýabirmeňzeş korpus paýlanyşy, daşky gurşawa zyýansyzlygy we pes burulmasy sebäpli takyk dişliler üçin barha köp saýlanýar.

Karbürizasiýa üçin material saýlamagy

Ähli polatlar karbürizasiýa üçin amatly däl. Ideal materiallar gowy berkleşýän we özeni berk bolan az uglerodly legirlenen polatlardyr.

Umumy karbürizasiýa polatlary:

• 16MnCr5

• 20CrMnTi

• 8620 / 4320 Polat

• 18CrNiMo7-6

• SCM415 / SCM420

Bu polatlar berk, çeýe özenini saklap galmak bilen birlikde, korpusyň çuň gatamagyna mümkinçilik berýär - bu bolsa agyr ýük göteriji dişliler üçin ajaýypdyr.

Karbürizirlenen dişli çarhlaryň hil faktorlary

Durnukly netije gazanmak üçin birnäçe möhüm faktorlara gözegçilik edilmeli:

1. Ýerüsti uglerod konsentrasiýasy

2. Netijeli ýagdaýyň çuňlugy (ECD)

3. Saklanan awstenit derejesi

4. Buzulma we ölçegli durnuklylyk

5. Gatylygyň birmeňzeşligi (ýüzde 58–62 HRC)

Gowy gözegçilik edilýän karbürizasiýa prosesi dişlileriň iň az tehniki hyzmat bilen ýyllaryň dowamynda ygtybarly işlemegini üpjün edýär.

Karbürizirlenen dişlileriň ulanylyşy

Karbürizasiýa ygtybarlylygyň, takyklygyň we ýokary ýük çydamlylygynyň möhüm bolan pudaklarda giňden ulanylýar:

• Awtomobil reduktorlary we differensial ulgamlary

• Traktorlar, dag-magdan we agyr ýük enjamlary

• Robototehnika we awtomatlaşdyrma enjamlary

• Ýel turbinasynyň reduktorlary

• Aerokosmik hereketlendirijiler we turbina geçirijileri

• Deňiz hereketlendiriji ulgamlary

Tizlikli çarhlaryň urgulara, basyşlara we uzak möhletli aýlanma stresine çydamly bolmagy zerur bolan ýerlerde karbürizasiýa iň ygtybarly çözgütdir.

Karbýurizasiýa arkaly ýylylyk bilen işläp çykarmak adaty polat dişlileri ýokary öndürijilikli böleklere öwürýär, bu bolsa agyr şertlere çydap bilýär. Bu proses ýüzi aşynma we ýadawlyga garşy berkidýär, şol bir wagtyň özünde zarba garşylygy üçin berk içki özenini saklaýar. Enjamlar ýokary kuwwatlylyk dykyzlygyna we netijeliligine tarap ösýän mahaly, karbýurizasiýa edilen dişliler häzirki zaman inženerçiliginde we elektrik geçirijilik ulgamlarynda esasy tehnologiýa bolmagynda galar.