Dişli dişler mehaniki ulgamlarda energiýanyň geçirilmegini üpjün edýän esasy elementlerdir. Dişli dişleriň görnüşi, ölçegi we ýerleşişi dişlileriň torunyň nähili netijeli işleýändigini, näçe ýük göterip biljekdigini we işlemegiň nähili rahat boljakdygyny kesgitleýär. Ýyllaryň dowamynda inženerler ýokary takyklykly robotlardan agyr magdan enjamlaryna çenli dürli senagat zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin birnäçe dişli diş görnüşlerini işläp düzdüler. Bu dürli görnüşleri düşünmek islendik ulanyş üçin dogry dişlini saýlamak üçin möhümdir.
Iň köp ýaýran dişli dişleriň görnüşleriniň biri göni ýa-da çyzykly dişli dişdir. Bu dizaýn dişli çarhyň okuna parallel kesilen dişleri öz içine alýar, bu bolsa parallel wallaryň arasynda hereketiň ýönekeý we netijeli geçirilmegini üpjün edýär. Çyzykly dişli dişleri öndürmek aňsat we tygşytly, ýöne olar ýokary tizlikde has ýokary ses derejesini we titreşmäni döredýär. Olar ortaça tizlikli ulanyşlar üçin has amatlydyr, bu ýerde ýönekeýlik we berklik sesi azaltmakdan has möhümdir.
Tizlikleriň görnüşleri Belon dişlileri
Spiral dişli dişler aýlanma okuna burç bilen kesilýär. Bu burçly dizaýn dişleriň ýuwaş-ýuwaşdan birikdirilmegine mümkinçilik berýär, bu bolsa ştangaly dişliler bilen deňeşdirilende sesi we titremäni azaldýar. Spiral dişli dişler şeýle hem ýokary ýük göterijiligini we has ýumşak hereketi üpjün edýär. Şu artykmaçlyklar sebäpli spiral dişliler awtoulag transmissiýalarynda, konweýerlerde we agyr tehnikalarda giňden ulanylýar. Olar hereketi parallel we kesişýän wallaryň arasynda geçirip bilýärler, ştangaly dişli dişlere garanyňda has köp çeýeligi üpjün edýärler.
Konus dişlilerdişler kesişýän wallaryň arasynda hereketi köplenç göni burç bilen geçirýän dişliler üçin niýetlenendir. Dişler göni, spiral ýa-da nol (egri, ýöne burçsuz) bolup biler.Göni konw dişlilerdişler şturwal dişliler ýaly işleýär we öndürmek has aňsat, ýöne olar has sesli. Beýleki tarapdan, spiral konw dişli dişler has ýumşak birikdirilişi we has sessiz işlemegi üpjün edýär, bu bolsa olary awtoulag differensiallarynda we aerokosmik reduktorlarda ýaly ýokary tizlikli ýa-da ýokary ýüklenmeli ulanylyşlar üçin amatly edýär.
Gurçuk dişlileridişler başga bir özboluşly dizaýny görkezýär, bu ýerde bir dişli çarh gurçuk tigirli wintli tor ýalydyr. Dişiň degmegi aýlanmagyň ýerine süýşýär, bu bolsa ýokary reduksiya gatnaşyklaryna we hereketi göni burçlarda geçirmek ukybyna getirýär. Gurçuk dişli çarhlar liftler, konweýer ulgamlary we sazlama mehanizmleri ýaly ykjamlygy we öz-özünden gulplanmagy talap edýän ulanyşlar üçin ajaýypdyr. Şeýle-de bolsa, olaryň netijeliligi has uly sürtülme sebäpli beýleki dişli çarh görnüşlerine garanyňda pesdir.
Herringbone we goşahelikal dişlilerdişler spiral dişlileriň ösen görnüşleridir. Olaryň dizaýny ters ugurlarda kesilen iki sany spiral dişli toplumdan ybarat bolup, olar ok boýunça iteklemegi ýok edýär. Bu bolsa, olary agyr tehnikalar we deňiz ulgamlary üçin amatly edýär, bu ýerde gapdal itekleýän güýçler bolmazdan ýokary kuwwatly geçirijilik talap edilýär. Herringbone dişli dişler hem ýumşak we sessiz işleýär, ýöne önümçilik çylşyrymlylygy olary has gymmat edýär.
Belon dişli enjamlaryny ulanmak üçin enjamlar klassifikasiýa
| Funksional klassifikasiýa | Maşyn görnüşi | Dişli enjamyň esasy funksiýasy | Tipik dişli görnüşi ulanylýar |
| Elektrik geçirijiligi we paýlanyşy | Sürət gutusy / Reduktor / Transmissiýa | Çykyş tizligini we momentini üýtgediň ýa-da güýji dürli oklara paýlaň. | Spur, Helical, Cone, Worm Gear |
| Oba hojalyk meýdan işleri | Oba hojalyk tehnikalary (traktorlar, hasyl ýygnaýjylar, kultiwatorlar) | Agyr meýdan şertlerinde ýokary moment çykaryşyny üpjün ediň, güýç akymyny bölüň we geçirijilik ugruny üýtgediň. | Spiral konkaw, planetar, gyra |
| Hereketiň ugrunyň üýtgemegi | Differensial | Güýji göni burçda (ýa-da belli bir burçda) geçiriň we iki çykyş okunyň dürli tizliklerde aýlanmagyna rugsat beriň. | Eğimli, Spiral Eğimli |
| Ýokary takyklykly ýerleşdiriş we dolandyryş | Robotika / Awtomatlaşdyrma | Hereketiň takyk geçirilmegi, bogun burçlarynyň gözegçiligi we gaýtalanýan ýerleşiş. | Planetar, Garmonik Hereketlendiriji, Sikloidal Dişli |
| Agyr ýük we inženerçilik enjamlary | Gurluşyk / Magdan enjamlary | Ýokary ýük we kyn şertlerde uly moment çykaryşyny we berkligini üpjün edýär. | Planetar, Uly spiral, Spur dişli |
| Aerokosmik we ýokary tizlikli ulanylyşlar | Uçar motorlary / turbinalar | Ýeňil we ýokary takyklygy talap edýän örän ýokary tizliklerde netijeli we ýumşak energiýa geçirijiligi. | Ýokary takyklykly spiral şekilli, konus şekilli spiral |
| Galdyryş we dartyş | Kranlar / Galdyryjylar | Agyr zatlary galdyrmak we asmak üçin uly kiçeldiş gatnaşyklaryny we gulplamak ukybyny üpjün ediň. | Gurçuk, Spur dişli |
Bu umumy görnüşlerden başga-da, inženerler işjeňligi ýokarlandyrmak üçin dişleriň geometriýasyny köplenç üýtgedýärler. Mysal üçin, profili üýtgetmek we dişleriň täjini goýmak gyralaryň degmegini azaltmaga we ýüküň paýlanyşyny gowulandyrmaga kömek edýär. Robotika we awiakosmos ýaly ýokary takyklykly ugurlarda ýörite diş dizaýny arkaly yza serpikdirilişi azaltmak takyklygy we ygtybarlylygy üpjün edýär.
Dişli çarhyň görnüşini saýlamak ýük talaplary, iş tizligi, islenýän netijelilik, ses çäklendirmeleri we önümçilik çykdajylary ýaly köp sanly faktorlara baglydyr. Mysal üçin, şturwal dişli çarhlar ýönekeý maşynlar we orta ýükler üçin ýeterlikdir, spiral ýa-daspiral konw dişliDişler has sessiz we has netijeli ýokary tizlikli ulgamlar üçin zerurdyr. Gurçuk dişli dişler ykjam, ýokary reduksiýa ulgamlary üçin, balyk süňküniň dişleri bolsa durnuklylyk we deňagramlylyk möhüm bolanda saýlanýar.
Netijede, dişli dişleriň görnüşleri mehaniki inženerçiligiň esasyny düzýär we dürli hereket we güýç geçirijilik meseleleri üçin ýörite çözgütleri hödürleýär. Belon dişlileri, ştanga dişleriniň ýönekeýliginden spiral konkaw ýa-da balyk süňküniň dişleriniň kämilligine çenli, her bir dizaýn awtoulag we awiakosmosdan başlap, robot we agyr enjamlara çenli pudaklara hyzmat edýän özboluşly artykmaçlyklara eýedir. Tehnologiýa ösende, dişli dişleriň geometriýasynda, materiallarynda we önümçilik tehnikalarynda has-da kämilleşdirmeler sansyz ulanylyşlarda dişlileriň işini, netijeliligini we çydamlylygyny ýokarlandyrmaga dowam eder.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 2-nji sentýabry